Sönmüş Kireç

Ca(OH)₂ içeriği “kaç gram etken madde var” sorusuna cevap verir. BET özgül yüzey alanı ve gözenek hacmi ise “bu maddeye ne kadar hızlı erişilebiliyor” sorusunu yanıtlar. Standart hidratta BET tipik olarak 18–22 m²/g'dır; yüksek yüzeyli tiplerde 35–45 m²/g'a çıkar ve gözenek hacmi 0,1 cm³/g sınırını aşar.

Fark, temas süresi kısa olan sistemlerde ortaya çıkar. Bir baca gazı kanalında sorbentin gazla teması 1–2 saniyedir; bu sürede tepkimeye giren şey partikülün dış kabuğudur, çekirdeği hiç kullanılmadan filtreye gider. Yüzey alanı iki katına çıktığında aynı stokiyometrik oranla giderim verimi belirgin yükselir.

Uzun temas süreli sulu sistemlerde ilişki tersine döner. Kireç sütü tankında dakikalarca karıştırma vardır ve partikül tamamen çözünmek için zaman bulur; orada yüzey alanı farkı büyük ölçüde silinir, belirleyici olan çözünmeyen kalıntı ve tane dağılımıdır. Bu yüzden tek bir “en iyi kireç” yoktur, prosese göre en iyisi vardır.

Kuru sorbent enjeksiyonunda teorik ihtiyacı Ca/S veya asit gazların hepsi hesaba katıldığında Ca/(S+2Cl) molar oranı verir. Pratikte 1,5–2,5 aralığında çalışılır. Bu fazlalığın sebebi kimyasal değil fizikseldir: tepkime gaz-katı arayüzünde olur ve partikülün iç kısmına ulaşan asit gaz miktarı sınırlıdır.

Asıl kaldıraç sıcaklıktır. Doygunluk sıcaklığına yaklaşma değeri 15–20 °C'ye indirildiğinde partikül yüzeyinde moleküler kalınlıkta bir nem filmi oluşur ve HCl ile SO₂ tutulumu sıçrar. Baca gazı arıtma tesislerinde kanal soğutması ekleyerek aynı sorbentle dozajı üçte bir oranında düşüren örnekler yaygındır.

Sınırı torba filtre koyar: nem filmi kalınlaşırsa kek yapışır, diferansiyel basınç yükselir ve temizleme sıklığı artar. Bu yüzden 140–180 °C tipik çalışma penceresidir ve sorbent seçimi bu pencereyle birlikte yapılır — filtre davranışını görmeden dozaj optimizasyonu yapmak yarım iştir.

Ca(OH)₂'nin sudaki çözünürlüğü 20 °C'de yalnızca 1,73 g/L'dir ve sıcaklıkla artmaz, azalır. Bu ters çözünürlük iki sonuç doğurur: doygun kireç suyuyla taşınabilecek alkalinite miktarı düşüktür ve ısınan hatlarda çözünmüş kireç yeniden çökerek kabuk yapar.

Bu yüzden su ve atıksu arıtmada pratikte %5–20 katı içerikli kireç sütü kullanılır; taşınan şey çözelti değil süspansiyondur. Konsantrasyon seçimi kimyasal değil hidrolik karardır: %20'nin üstü aşındırıcı ve tıkayıcı olur, %5'in altı depolama ve karıştırma hacmini gereksiz büyütür.

İçme suyu remineralizasyonu ve düşük debili dozaj noktalarında doygun kireç suyu üreten satüratörler hâlâ tercih edilir. Avantajı tıkanmayan berrak çözelti ve hassas dozaj; dezavantajı büyük ekipman hacmi ve sınırlı kapasite. Karar debiden ve hedef alkalinite artışından çıkar.

Çimentolu harca CL 90-S katmanın sebebi dayanım kazanmak değildir; kirecin dayanım katkısı sınırlı ve yavaştır. Kireç taze harcın su tutma kapasitesini ve işlenebilirliğini değiştirir: emici tuğla, gazbeton veya kuru blok üzerine uygulandığında harç suyunu bir anda kaptırmaz, çimento hidratasyonu yarıda kalmaz ve aderans düşmez.

Sertleşmiş halde iki özellik öne çıkar: buhar geçirgenliği ve otojen iyileşme. Kireçli harç, ince çatlak yüzeylerinde havanın CO₂'siyle karbonatlaşarak kılcal çatlakları kendiliğinden kapatır. Yapı malzemeleri tarafında restorasyon uygulamalarının kireci tercih etmesinin sebebi budur: tarihi duvarın nem dengesini kurabilmesi, çimento sıvanın onu hapsetmesine yeğdir.

Tipik karışım hacimce 1:1:6'dır (çimento:kireç:kum). Kireç oranını artırmak işlenebilirliği ve su tutmayı yükseltir, ancak erken dayanımı düşürür ve rötre davranışını değiştirir. Doğru oranı ürün broşürü değil, duvar malzemesinin emiciliği ve maruz kalma sınıfı belirler.

Soyulma (stripping), bitüm filminin agrega yüzeyinden su etkisiyle ayrılmasıdır ve özellikle silis esaslı, asidik agregalarda görülür. Sönmüş kireç agrega yüzeyine kuru ağırlığın %1–1,5'i oranında uygulandığında Ca²⁺ iyonları bitümdeki karboksilik asitlerle bağ kurar; ayrılma eğilimindeki bitüm yüzeye kimyasal olarak tutunur.

Sıvı amin esaslı katkılar aynı işi kimyasal olarak yapar, ancak depolama ve karıştırma sıcaklığında zamanla bozunurlar. Kireç bozunmaz. Üstelik mastikte filler olarak kalır: bitümün oksidasyonla yaşlanmasını yavaşlatır ve tekerlek izi direncine katkı verir. Karayolu ve asfalt uygulamalarında AASHTO T283'e göre ölçülen TSR değeri tipik olarak 0,80 sınırının üzerine taşınır.

Uygulama biçimi sonucu değiştirir. Kuru agrega üzerine kuru kireç serpmek en zayıf yöntemdir; tozun bir kısmı yüzeye hiç değmeden bacadan çıkar. Yaklaşık %3 nemli agregaya kuru kireç veya kireç bulamacı uygulandığında kaplama örtüsü belirgin biçimde daha homojen olur — aynı dozajla farklı performans buradan doğar.

Sönmüş kireç ince, hafif ve kohezif bir tozdur. Havalanmış dökme yoğunluğu 350–450 kg/m³, oturmuş halde 500–650 kg/m³ arasındadır. Silo hacmini havalanmış değere göre hesaplamak stok kapasitesini abartır; tartım sistemini oturmuş değere göre kurmak dolum sırasında hata verir. İki değer birlikte kullanılmalıdır.

Kohezyon köprülenmenin ve boru tıkanmasının kaynağıdır. Koni açısı, havalandırma yastığı yerleşimi, vibrasyon ve besleyici tipi birlikte seçilir. Serbest nemin %2 sınırını aşması bu sorunların hepsini aynı anda tetikler; bu yüzden nem, spesifikasyonda kozmetik bir satır değil işletme parametresidir.

İncelik seçimi de ekipmana bağlıdır. Kuru sorbent enjeksiyonunda ve asfalt fillerinde ince fraksiyon istenir; kireç sütü hazırlamada aşırı incelik viskoziteyi yükseltir ve pompa yükünü artırır. 0,090 mm elek bakiyesi ≤ %7 değeri iki ucun arasında pratik bir denge sağlar, ancak özel tipler için daha dar bant tanımlanabilir.

Açıkta bekleyen sönmüş kireç havadaki karbondioksitle tepkimeye girer ve tanenin yüzeyinde kalsiyum karbonat tabakası oluşur. Bu tabaka hem etken Ca(OH)₂'yi tüketir hem de altında kalan hidroksite erişimi kapatır. Analizde CO₂ yüzdesinin yükselmesi bu yüzden basit bir safsızlık göstergesi değil, doğrudan performans göstergesidir.

EN 459-1'in CL 90-S için koyduğu ≤ %4 CO₂ sınırı sevkiyat anındaki değeri tanımlar, sahada süresiz geçerli bir garanti değildir. Kapalı siloda ve ağzı kapalı big bag'de 6–12 ay pratikte sorunsuzdur; yırtık torba, açık silo kapağı veya yağmura maruz palet bu süreyi haftalara indirir.

Nem ayrı bir sorundur. Sönmüş kireç suyla tepkimeye girmez, zaten hidratedir; ancak nem topaklanma ve akışkanlık kaybı yaratır. Kek haline gelmiş malzeme elenmeden dozlanamaz ve besleyicide debi dalgalanması yapar. Depolama kuralı basittir: kapalı, kuru, ilk giren ilk çıkar.

Ca(OH)₂ CLP'ye göre Cilt Tahrişi 2 (H315), Ciddi Göz Hasarı 1 (H318) ve tek maruziyette hedef organ toksisitesi STOT SE 3 (H335) olarak sınıflandırılır. Yanıcı ve patlayıcı değildir; asıl risk gözdedir çünkü doygun çözeltinin pH'ı 12,4'tür ve kornea hasarı hızlı gelişir.

AB gösterge mesleki maruziyet sınır değeri solunabilir toz için 1 mg/m³ (8 saat TWA), toplam toz için 4 mg/m³'tür. Kapalı transfer, dolum noktasında yerel havalandırma ve P2/P3 filtreli maske pratikte bu değerlerin altında kalmayı sağlar. Göz duşu ve göz yıkama şişesi dozaj alanında bulundurulmalıdır.

Ürün REACH kapsamında kayıtlıdır. İçme suyu uygulamalarında EN 12518 (insani tüketim amaçlı su için kalsiyum hidroksit) uygunluğu aranır; gıda ve şeker sanayiinde E526 katkı saflığı ayrı bir kriterdir ve ayrıca belgelenir. Hangi belgenin gerektiğine ürün değil kullanım noktası karar verir; teknik ekibimiz uygulamayı dinleyip gereken belge setini çıkarır.